Ό,τι απολύτως κατέρρευσε ή λειτούργησε άσχημα αποδίδεται στο πολιτικό κίνημα που ξεκίνησε με τη μορφή του Διοικητή Ούγκο Τσάβες. Καμία ευθύνη, σύμφωνα με αυτή την αφήγηση, δεν φέρει η «έντιμη» κληρονομιά της Τέταρτης Δημοκρατίας, με το ιστορικό της διαφθοράς, της εγκατάλειψης του λαού και των σκοτεινών πρακτικών.
Ένα από τα θέματα που βρέθηκαν στο επίκεντρο τις τελευταίες ημέρες είναι η υγειονομική ανταπόκριση της χώρας. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα, το οποίο εδώ και χρόνια αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις, όπου αναμφίβολα έχουν παίξει ρόλο η διαφθορά και η κακή διαχείριση των διαθέσιμων πόρων.
Δεν σκοπεύω να απαλλάξω κανέναν από τις ευθύνες του ούτε να εκφέρω κρίση για την πραγματικότητα των τελευταίων μηνών, μετά τη δειλή και ύπουλη επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον της χώρας.
Ωστόσο, θέλω να επισημάνω ότι καμία έντιμη ανάλυση της σημερινής κατάστασης του συστήματος υγείας της Βενεζουέλας δεν μπορεί να αγνοήσει δύο βασικούς παράγοντες: την επίδραση του εγκληματικού συστήματος κυρώσεων, που επί περισσότερο από μία δεκαετία έχει πλήξει όλες τις οικονομικές αρτηρίες της χώρας και, μαζί με αυτές, την ικανότητά της να στηρίζει τα κοινωνικά προγράμματα της Μπολιβαριανής Επανάστασης· καθώς και την ανεκτίμητη προσφορά των Κουβανών επαγγελματιών υγείας, ιδιαίτερα στις φτωχότερες περιοχές και στους πληθυσμούς που επλήγησαν περισσότερο από την οικονομική κρίση.
Η τελευταία έκθεση του ΟΗΕ αφιερωμένη ειδικά στις επιπτώσεις των αμερικανικών και άλλων κυρώσεων στο σύστημα υγείας της Βενεζουέλας δημοσιεύθηκε το 2021 από την Αλένα Ντουχάν, Ειδική Εισηγήτρια για τις αρνητικές επιπτώσεις των μονομερών καταναγκαστικών μέτρων στην άσκηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ήδη τότε η έκθεση κατέγραφε:
- Οι κυρώσεις στους τομείς του πετρελαίου, του χρυσού και άλλων στρατηγικών κλάδων, το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων, οι χρηματοπιστωτικές κυρώσεις και η υπερβολική συμμόρφωση («overcompliance») τραπεζών και επιχειρήσεων επιδείνωσαν την ήδη υπάρχουσα οικονομική και κοινωνική κρίση και είχαν καταστροφικές συνέπειες για τον πληθυσμό.
- Τα κρατικά έσοδα της Βενεζουέλας μειώθηκαν κατά 99%, αφήνοντας τη χώρα με μόλις το 1% των πόρων που διέθετε πριν από την αυστηροποίηση των κυρώσεων.
- Οι χρηματοπιστωτικοί περιορισμοί δυσχέραναν την πληρωμή διεθνών προμηθευτών και την εισαγωγή φαρμάκων, εμβολίων, ιατρικού εξοπλισμού, εργαστηριακών αντιδραστηρίων και ανταλλακτικών για νοσοκομεία, ακόμη και όταν υπήρχαν ανθρωπιστικές εξαιρέσεις.
- Μόνο περίπου το 20% του ιατρικού εξοπλισμού λειτουργούσε πλήρως, λόγω αδυναμίας προμήθειας ανταλλακτικών, συντήρησης και εξειδικευμένης τεχνολογίας.
- Μεταξύ 50% και 70% των θέσεων γιατρών και υγειονομικού προσωπικού στα δημόσια νοσοκομεία παρέμεναν κενές.
- Οι ελλείψεις φαρμάκων και υγειονομικού υλικού οδήγησαν σε αναστολή ή καθυστέρηση θεραπειών για χρόνιες παθήσεις, μεταμοσχεύσεις, ογκολογικές θεραπείες, αιμοκάθαρση και ασθενείς με HIV/AIDS.
- Η έλλειψη αντιδραστηρίων για τον προσδιορισμό ομάδων αίματος επηρέασε 2,5 εκατομμύρια ασθενείς και έθεσε σε κίνδυνο περίπου 123.000 άτομα που χρειάζονταν μεταγγίσεις.
- Η έλλειψη αναισθητικών, αντιβιοτικών και άλλων βασικών υλικών προκάλεσε την αναβολή περίπου 180.000 χειρουργικών επεμβάσεων.
- Περίπου 300.000 άνθρωποι βρέθηκαν σε κίνδυνο λόγω έλλειψης πρόσβασης σε βασικά φάρμακα.
- Οι δυσκολίες εισαγωγής εμβολίων επηρέασαν τα εθνικά προγράμματα εμβολιασμού και 2,6 εκατομμύρια παιδιά, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών που μπορούν να προληφθούν.
- Η Ειδική Εισηγήτρια τόνισε ότι η υπερβολική συμμόρφωση τραπεζών, ασφαλιστικών εταιρειών και ιδιωτικών επιχειρήσεων ενίσχυσε τον αντίκτυπο των κυρώσεων, καθώς πολλές αρνούνταν να επεξεργαστούν πληρωμές ή να μεταφέρουν ανθρωπιστικά αγαθά από φόβο για δευτερογενείς κυρώσεις.
Οι μεταγενέστερες ενημερώσεις από άλλους εισηγητές και οργανισμούς του ΟΗΕ συνέχισαν να επιβεβαιώνουν τη δύσκολη κατάσταση του συστήματος υγείας λόγω των κυρώσεων, καθώς και τη σταδιακή υποβάθμιση των υποδομών εξαιτίας της έλλειψης επενδύσεων στη συντήρηση. Η περιορισμένη διαθεσιμότητα ιατρικών προμηθειών, εξοπλισμού και προσωπικού είχε ήδη καταστήσει το δημόσιο σύστημα υγείας ιδιαίτερα εύθραυστο πριν από τη σημερινή τραγωδία.
Παρότι από το 2023 η οικονομία της χώρας παρουσίασε κάποια σχετική ανάκαμψη, αυτή δεν ήταν αρκετή για να θεραπεύσει τα συσσωρευμένα προβλήματα, κυρίως επειδή οι κυρώσεις και οι επιπτώσεις τους παρέμειναν ουσιαστικά αμετάβλητες.
Η ανάλυση της σημερινής ικανότητας του κράτους να ανταποκριθεί σε ιατρικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, αγνοώντας το βάρος των κυρώσεων, είναι ανέντιμη και επιφανειακή. Οι πρόσφατες μερικές ελαφρύνσεις αναμένεται να έχουν περιορισμένο αποτέλεσμα, καθώς είναι προσωρινές και αφορούν συγκεκριμένες μόνο συναλλαγές, ενώ πολλές τράπεζες πιθανότατα θα συνεχίσουν να αρνούνται τη διεκπεραίωση πληρωμών από φόβο αμερικανικών κυρώσεων.
Εξίσου ανέντιμο είναι να αγνοείται ο ρόλος των χιλιάδων Κουβανών επαγγελματιών υγείας που εξακολουθούν να προσφέρουν υπηρεσίες στη Βενεζουέλα. Η παρουσία τους έχει συμβάλει στη διάσωση εκατοντάδων ανθρώπινων ζωών.
Τα εταιρικά μέσα ενημέρωσης, όπως αναφέρει ο συγγραφέας, υπήρξαν ακριβώς αυτό: ανέντιμα και επιφανειακά στην κάλυψη του θέματος. Εστιάζουν σχεδόν αποκλειστικά στην ευθύνη της κυβέρνησης, αναφέρουν ελάχιστα τις κυρώσεις και σχεδόν καθόλου τη συμβολή των Κουβανών γιατρών.
Ο συγγραφέας δηλώνει ότι θαυμάζει και σέβεται όλα τα έθνη και όλους τους επαγγελματίες που βοήθησαν τη Βενεζουέλα σε αυτή τη δύσκολη στιγμή, αλλά εκφράζει ιδιαίτερη υπερηφάνεια για τους συμπατριώτες του: ανθρώπους που προέρχονται από έναν λαό ο οποίος υπέφερε από τον ιμπεριαλισμό, αλλά παραμένει αλληλέγγυος και ζεστός.
Καταλήγει λέγοντας ότι, ανεξάρτητα από τις πολιτικές απόψεις που μπορεί να έχει κανείς για την πορεία της Βενεζουέλας, κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να χαίρεται για τη δυστυχία ενός ολόκληρου λαού, ιδιαίτερα ενός λαού που έχει δείξει τόση γενναιοδωρία και αλληλεγγύη. Εκφράζει την πεποίθηση ότι η Βενεζουέλα θα ξεπεράσει αυτή την τραγωδία με τη βοήθεια όλων και ότι δεν είναι ούτε υπήρξε ποτέ μόνη της.
O Jose Ernesto Novaez είναι Πρύτανης της Σχολής Καλών Τεχνών της Αβάνας , μέλος του Κουβανικού παραρτήματος « Δίκτυο καλλιτεχνών και διανοουμένων
